Emerytura po śmierci bliskiej osoby. Kiedy rodzina może zatrzymać pieniądze, a kiedy musi je zwrócić?

Śmierć bliskiej osoby wiąże się nie tylko z trudnymi emocjami, ale także z formalnościami. Jednym z pytań, które pojawiają się w takiej sytuacji, jest to, co zrobić z ostatnią emeryturą lub rentą zmarłego. Czy rodzina może zatrzymać pieniądze, które wpłynęły na konto? A co, jeśli świadczenie przyniesie listonosz? Zasady są jasno określone, a ich znajomość pozwala uniknąć niepotrzebnych problemów z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych.

Ostatnia emerytura przysługuje za cały miesiąc

Emerytura lub renta przysługuje za cały miesiąc, w którym zmarł świadczeniobiorca. Nie ma znaczenia, czy śmierć nastąpiła pierwszego, piętnastego czy ostatniego dnia miesiąca. Świadczenie nie jest pomniejszane za dni przypadające po zgonie.

Kluczowe znaczenie ma jednak to, za jaki miesiąc wypłacono pieniądze oraz w jaki sposób zostały przekazane.

Emeryturę przyniósł listonosz? Rodzina nie może jej odebrać

Jeżeli listonosz dostarczy emeryturę lub rentę już po śmierci świadczeniobiorcy, członkowie rodziny nie mogą odebrać pieniędzy. Dotyczy to również sytuacji, gdy świadczenie przysługuje za miesiąc, w którym nastąpił zgon.

Nie oznacza to jednak, że należne pieniądze przepadają. Uprawnieni członkowie rodziny mogą wystąpić do ZUS-u o wypłatę tak zwanego niezrealizowanego świadczenia.

– Uprawnieni członkowie rodziny mogą złożyć w ZUS-ie wniosek o wypłatę niezrealizowanego świadczenia po zmarłej osobie, która miała prawo do emerytury lub renty – informuje Krystyna Michałek, regionalna rzeczniczka prasowa ZUS w województwie kujawsko-pomorskim.

Pieniądze wpłynęły na konto po śmierci emeryta. Czy trzeba je zwrócić?

Inaczej wygląda sytuacja, gdy ZUS przekazuje świadczenie na rachunek bankowy.

Jeśli przelew dotyczy miesiąca, w którym nastąpiła śmierć emeryta lub rencisty, pieniądze można zatrzymać. Nie trzeba ich zwracać nawet wtedy, gdy wpłynęły na konto już po zgonie.

Przykładowo, jeśli emeryt zmarł 10 października, a 15 października na jego rachunek wpłynęła emerytura za październik, ZUS nie będzie domagał się zwrotu tego świadczenia.

Inaczej jest z pieniędzmi za kolejny miesiąc. Jeżeli przelew obejmuje świadczenie za okres, za który zmarłemu emerytura już nie przysługuje, kwotę należy zwrócić.

Może się tak zdarzyć, gdy termin wypłaty przypada w weekend lub święto, a ZUS realizuje przelew wcześniej. Jeśli na przykład świadczeniobiorca zmarł 29 października, a na jego konto wpłynęła już emerytura za listopad, pieniądze podlegają zwrotowi.

Nie ma przy tym znaczenia, że przelew został zrealizowany jeszcze w październiku, na przykład przed dniem Wszystkich Świętych. Decydujące jest to, za który miesiąc przysługuje świadczenie.

Kto może otrzymać niezrealizowaną emeryturę?

O niezrealizowane świadczenie można ubiegać się wtedy, gdy zmarły nie zdążył odebrać należnej emerytury lub renty albo ZUS wstrzymał wypłatę po uzyskaniu informacji o jego śmierci.

Prawo do takiej wypłaty może przysługiwać również wtedy, gdy zmarły złożył wniosek o przyznanie lub przeliczenie świadczenia, ale nie doczekał zakończenia postępowania.

Nie każdy krewny może jednak wystąpić o te pieniądze. Przepisy określają kolejność osób uprawnionych.

W pierwszej kolejności o wypłatę mogą ubiegać się małżonek i dzieci, którzy prowadzili ze zmarłym wspólne gospodarstwo domowe. Jeśli nie ma takich osób, uprawnienie przysługuje małżonkowi i dzieciom, które nie prowadziły z nim wspólnego gospodarstwa.

Dopiero gdy nie ma małżonka ani dzieci, o świadczenie mogą wystąpić inni członkowie rodziny uprawnieni do renty rodzinnej lub osoby, na których utrzymaniu pozostawał zmarły.

Jeśli do wypłaty uprawnionych jest kilka osób należących do tej samej grupy, ZUS dzieli należną kwotę między nie w równych częściach.

Jak złożyć wniosek do ZUS-u?

Aby otrzymać niezrealizowane świadczenie, należy złożyć formularz ENS. Można go znaleźć na stronie internetowej ZUS, w systemie eZUS oraz w placówkach Zakładu.

Do wniosku trzeba dołączyć dokumenty potwierdzające prawo do wypłaty, na przykład odpis aktu małżeństwa lub aktu urodzenia. Jeżeli ZUS nie ma jeszcze informacji o zgonie, może być również potrzebny odpis aktu zgonu. W zależności od sytuacji urząd może poprosić o dodatkowe dokumenty, m.in. potwierdzające prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego.

Wniosek można złożyć w dowolnej placówce ZUS-u, wysłać pocztą lub przekazać elektronicznie przez eZUS. Osoba uprawniona może skorzystać także z pomocy pełnomocnika.

Jest 12 miesięcy na złożenie wniosku

Osoby uprawnione mają 12 miesięcy od dnia śmierci świadczeniobiorcy na wystąpienie o wypłatę niezrealizowanej emerytury lub renty. Po upływie tego terminu roszczenie co do zasady wygasa, z uwzględnieniem wyjątków przewidzianych w przepisach.

ZUS wydaje decyzję w ciągu 30 dni od wyjaśnienia ostatniej okoliczności niezbędnej do rozstrzygnięcia sprawy. Termin ten nie zawsze jest liczony od dnia złożenia wniosku, ponieważ urząd może potrzebować dodatkowych dokumentów lub wyjaśnień.

Warto również pamiętać, że niezrealizowane świadczenie podlega opodatkowaniu. Co do zasady ZUS pobiera zaliczkę na podatek dochodowy, a po zakończeniu roku przekazuje osobie, która otrzymała pieniądze, informację PIT-11. Uzyskany dochód należy następnie uwzględnić w rocznym rozliczeniu podatkowym.

Najważniejsza zasada: emeryturę za miesiąc, w którym nastąpiła śmierć świadczeniobiorcy, można zachować, jeśli została prawidłowo przekazana na rachunek bankowy. Świadczenie za kolejny miesiąc trzeba zwrócić. Jeśli zmarły nie zdążył odebrać należnych pieniędzy, rodzina może wystąpić do ZUS-u o wypłatę niezrealizowanego świadczenia.

(gaz)