Jutro premiera  na Bydgoskim Festiwalu Operowym. „Łucja z Lammermooru” – ciekawostki i fakty

Opera Lucia di Lammermoor Gaetana Donizettiego (pol. „Łucja z Lammermooru”) prapremierę miała 26 września 1835 roku w neapolitańskim Teatro San Carlo. Od tamtej pory, a więc już niemal dwa stulecia, dzieło to nieustannie święci triumfy na scenach świata.

Kompozycję napisano w zaledwie kilka tygodni – podobno w mniej niż sześć – na podstawie powieści Waltera Scotta „Narzeczona z Lammermoor”. Libretto autorstwa Salvatore Cammarano przetłumaczono na język włoski i dostosowano do realiów opery bel canto, zmieniając nawet imiona bohaterów (Lucy → Lucia, Edgar → Edgardo, Henry → Enrico), co ułatwiło śpiew. Opera powstała w idealnym momencie kariery Donizettiego: miał już na koncie sukcesy „Eliksiru miłości” i „Anny Boleny”, a po śmierci Belliniego i wycofaniu się Rossiniego stał się najważniejszym twórcą włoskiej opery bel canto.

Pierwszą wykonawczynią roli Łucji – zarówno podczas prapremiery w Neapolu w 1835 roku, jak i londyńskiej premiery w 1838 – była słynna włoska sopranistka Fanny Tacchinardi-Persiani. Donizetti wybrał ją do tej roli świadomie, uznając partię Łucji za jedną z nieśmiertelnych ról opery romantycznej. Podczas prób śpiewaczka tak mocno akcentowała swoją scenę szaleństwa, że podobno domagała się nawet usunięcia finałowej arii Edgarda, by skupić cały aplauz na sobie.

Inspiracje i adaptacje dzieła

Fabuła opery, rozgrywająca się na tle szkockich wrzosowisk, przywołuje motyw „Romea i Julii” w szkockim wydaniu. Lucia pochodzi z rodu Ashtonów, natomiast jej ukochany Edgardo – z rodu Ravenswoodów. Wrogość między rodzinami stanowi tło ich miłości. Brat Lucii, lord Enrico, zmusza ją do małżeństwa z bogatym Arturem Bucklawem, posługując się podstępem i fałszywym listem, który ma przekonać Edgarda o zdradzie ukochanej. Po zerwaniu zaręczyn Lucia popada w obłęd i w słynnej scenie szaleństwa zabija swojego męża, po czym traci przytomność. Edgardo, dowiedziawszy się o jej śmierci, odbiera sobie życie.

Treść opery podkreśla elementy romantycznej grozy i tragizmu: pojawiające się na początku widmo dziewczyny, fałszywy list niszczący miłość oraz przede wszystkim scena obłędu tytułowej bohaterki – jedna z najbardziej znanych scen w historii opery. To właśnie dla niej powstała efektowna partia orkiestrowa z udziałem fletu piccolo. Scena ta jest niezwykle wymagającą arią, zarówno pod względem technicznym, jak i dramatycznym, i stanowi wizytówkę całego dzieła.

Historia wykonania i popularność

Od samego początku „Łucja z Lammermooru” cieszyła się ogromnym uznaniem publiczności. Już podczas prapremiery poszczególne numery nagradzano owacjami i bisami, a Donizetti był wielokrotnie wzywany na scenę. Choć początkowo opera nie była często wystawiana w Neapolu, szybko zdobyła międzynarodową popularność. W 1838 roku trafiła na scenę londyńską, a rok później kompozytor przygotował jej francuską wersję „Lucie de Lammermoor” dla publiczności paryskiej. W tej formie opera dotarła także do Stanów Zjednoczonych – wystawiono ją w Nowym Orleanie w 1841 roku, zanim zaprezentowano tam wersję włoską.

W Polsce „Łucja” pojawiła się już w grudniu 1838 roku we Lwowie, w wersji niemieckojęzycznej. Z biegiem lat dzieło weszło na stałe do kanonu operowego. Przez siedem dekad XX wieku nie schodziło z repertuaru Metropolitan Opera w Nowym Jorku. W połowie XX wieku operę na nowo spopularyzowały wybitne sopranistki, takie jak Maria Callas i Joan Sutherland, która dzięki tej roli stała się światową gwiazdą. Obecnie „Lucia di Lammermoor” należy do najczęściej wykonywanych oper na świecie.

Interesujące fakty i anegdoty

• Szybkie powstanie i inspiracja: Donizetti stworzył operę w rekordowym tempie, wykorzystując popularność szkockich romansów inspirowanych twórczością Waltera Scotta. „Łucja” była jedną z wielu adaptacji jego powieści.

• Lucia jako wyzwanie dla śpiewaczki: Tytułowa rola uchodzi za jedno z najtrudniejszych zadań dla sopranów koloraturowych. Wymaga zarówno perfekcyjnej techniki, jak i ogromnej ekspresji dramatycznej.

• Zmiana imion i języka: Aby dostosować tekst do języka włoskiego, zmieniono imiona bohaterów. Mimo że akcja rozgrywa się w Szkocji, opera wykonywana jest po włosku.

• Różne wersje dzieła: W 1839 roku powstała francuska wersja opery, dostosowana do gustów paryskiej publiczności. Była ona wystawiana także poza Europą.

• Głośne nazwiska: Rola Łucji była interpretowana przez największe gwiazdy opery, m.in. Marię Callas, Joan Sutherland i Montserrat Caballé.

• Kultura popularna: Fragmenty opery pojawiają się również w filmach, m.in. w „Piątym elemencie” oraz „Infiltracji”.

• Ranga w repertuarze: „Łucja z Lammermooru” pozostaje jednym z filarów repertuaru operowego i nieprzerwanie pojawia się na scenach największych teatrów świata.

Każda z tych ciekawostek potwierdza ponadczasowy charakter dzieła Donizettiego. „Łucja z Lammermooru” pozostaje jednym z najważniejszych przykładów włoskiego romantyzmu scenicznego i arcydziełem stylu bel canto.

Źródła: Fragmenty libretta i analizy historyczne oper Donizettiego; serwisy specjalistyczne (Utah Opera, State Opera South Australia); Encyklopedia Britannica i Wikipedia (dane biograficzne). Wszystkie cytowania pochodzą z powyższych źródeł.

Opracowanie: Stanisław Gazda