Diagnostyka, która miała ratować życie i skracać drogę do leczenia, coraz częściej staje się jego największym hamulcem. Najnowsze dane z portalu Alivia Onkoskaner obnażają brutalną prawdę o stanie publicznej ochrony zdrowia w Polsce – i w województwie kujawsko-pomorskim. Pacjenci miesiącami tkwią w kolejkach do badań finansowanych przez NFZ, tracąc czas, którego w onkologii po prostu nie ma.
Thank you for reading this post, don't forget to subscribe!W 2026 roku po raz pierwszy monitoring objął również kolonoskopię i gastroskopię – badania absolutnie kluczowe w diagnostyce nowotworów przewodu pokarmowego. Wyniki są alarmujące. W województwie kujawsko-pomorskim średni czas oczekiwania na kolonoskopię w trybie pilnym bez znieczulenia wynosi aż 190 dni, a w pełnym znieczuleniu – 362 dni. To nie tygodnie. To nie miesiące. To niemal rok oczekiwania na badanie, które może zdecydować o życiu lub śmierci.
Systemowy problem, który narasta od lat
Onkofundacja Alivia od ponad dekady monitoruje dostępność kluczowych świadczeń diagnostycznych w ramach NFZ: rezonansu magnetycznego, tomografii komputerowej, PET-CT oraz pierwszej wizyty u onkologa. W tym roku zakres monitoringu został poszerzony o kolonoskopię i gastroskopię – zarówno w trybie stabilnym i pilnym, jak i z podziałem na badania wykonywane w znieczuleniu i bez niego. Analizowany jest także czas oczekiwania na wyniki.
Dane pochodzące z blisko 800 aktywnych placówek nie pozostawiają złudzeń: polscy pacjenci od lat tracą cenny czas w kolejkach do diagnostyki, a skala problemu nie maleje – przeciwnie, zaczyna przybierać rozmiary realnego kryzysu.
Diagnostyka onkologiczna – tu nie ma marginesu błędu
Według Krajowego Rejestru Nowotworów w 2023 roku w Polsce na raka zachorowało 192 922 osoby, a niemal 100 tysięcy pacjentów zmarło. Od 1999 roku nowotwory odebrały życie 2,3 miliona Polaków – to tak, jakby z mapy kraju zniknęły Kraków, Łódź, Katowice i Poznań razem wzięte.
Dziś w Polsce żyje około 1,17 mln osób chorych onkologicznie, a nowotwory pozostają najczęstszą przyczyną zgonów wśród osób w wieku produkcyjnym. Prognozy są jeszcze bardziej niepokojące: co czwarty Polak zachoruje na raka, a co piąty umrze z jego powodu. System ochrony zdrowia już teraz nie radzi sobie z diagnostyką – a wyzwań będzie tylko więcej.
Tymczasem badanie ankietowe przeprowadzone w 2025 roku wśród pacjentów Fundacji Alivia pokazuje, że 38% chorych czekało na diagnozę ponad trzy miesiące, a 18% – ponad pół roku. Co trzeci pacjent nie otrzymuje diagnostyki w czasie, który daje realne szanse na skuteczne leczenie.
Kolonoskopia po roku? To już nie wyjątek, to norma
Spośród wszystkich monitorowanych świadczeń finansowanych przez NFZ to właśnie kolonoskopia wypada najgorzej. W kujawsko-pomorskim w trybie normalnym bez znieczulenia średni czas oczekiwania wynosi 244 dni, a ze znieczuleniem – 419 dni, czyli ponad rok.
W Regionalnym Szpitalu Specjalistycznym im. dr. Władysława Biegańskiego w Grudziądzu pacjenci czekają na kolonoskopię 1124 dni. Dla porównania – w SP ZOZ w Radziejowie „zaledwie” 52 dni. To przepaść, która pokazuje chaos i nierówności systemowe. W Szpitalu Powiatowym w Chełmży czas oczekiwania na kolonoskopię w pełnym znieczuleniu sięga 731 dni.
Choć w Polsce funkcjonuje program badań przesiewowych w kierunku raka jelita grubego, korzysta z niego zaledwie 15,8% uprawnionych – spośród 8,5 miliona Polek i Polaków. Brak informacji, niewydolna promocja programu i długie kolejki sprawiają, że profilaktyka przegrywa z rzeczywistością.
– Każdy miesiąc oczekiwania obniża szanse na skuteczne leczenie, a w przypadku nowotworów przewodu pokarmowego może decydować o możliwości całkowitego wyleczenia. System diagnostyki po prostu nie nadąża za potrzebami pacjentów – podkreśla Aleksandra Ciompała z Onkofundacji Alivia.
Gastroskopia – mniej nagłośniona, równie groźna luka
Nieco krótsze, ale wciąż nieakceptowalne są kolejki do gastroskopii. Rak żołądka pozostaje jednym z najbardziej śmiertelnych nowotworów, a nie istnieje żaden program przesiewowy w tym kierunku. W 2023 roku zachorowało na niego 4896 osób, z czego 4591 zmarło.
W kujawsko-pomorskim na gastroskopię w trybie pilnym bez znieczulenia trzeba czekać średnio 72 dni, w trybie normalnym – 103 dni. W pełnym znieczuleniu – 278 dni, niezależnie od trybu. Do tego dochodzi średnio 30 dni oczekiwania na wynik histopatologii.
W Grudziądzu pacjenci czekają nawet 949 dni, podczas gdy w Więcborku – 6 dni. Takie różnice nie są wynikiem medycyny, lecz organizacyjnej niewydolności systemu.
Rezonans, tomografia, onkolog – kolejny etap oczekiwania
Problemy nie kończą się na endoskopii. Na rezonans magnetyczny w trybie normalnym pacjenci czekają średnio 121 dni, a na tomografię komputerową – 73 dni. Pierwsza wizyta u onkologa to kolejne 74 dni oczekiwania, jeśli pacjent nie ma karty DiLO.
Finansowa bomba z opóźnionym zapłonem
Sytuację dodatkowo pogarsza kryzys finansowy NFZ. Od 1 stycznia 2026 roku obniżono wyceny kluczowych badań obrazowych. Dla wielu placówek ich realizacja przestaje być opłacalna. Skutek? Mniej badań, dłuższe kolejki, większa niepewność pacjentów.
– Pacjenci miesiącami czekają na etap, który nie jest objęty monitoringiem e-DiLO, a luka finansowa NFZ ma sięgnąć 23 mld zł już w 2026 roku – ostrzega Joanna Frątczak-Kazana, wicedyrektorka Onkofundacji Alivia. – Bez systemowych decyzji dostępność diagnostyki onkologicznej będzie się dalej pogarszać.
Onkofundacja apeluje do Ministerstwa Zdrowia i Krajowej Rady ds. Onkologii o pilne działania. Bo w tej kolejce nie stoi się po świadczenie. Tu czeka się na szansę przeżycia.
Stanisław Gazda
Fot.: Materiały prasowe
*Dane Alivia Onkoskaner są na bieżąco aktualizowane i mogą ulegać zmianie.
***
Onkofundacja Alivia od 15 lat wspiera pacjentów onkologicznych, dodając im odwagi w zmaganiach z rakiem. Działa, aby zapewniać wszystkim równy dostęp do najlepszej opieki onkologicznej. Prowadzi portal moja.alivia.org.pl oferujący pakiet darmowych benefitów oraz spersonalizowanych informacji o chorobie. Udostępnia bezpłatne portale takie jak: Alivia Oncoindex, Alivia Onkoskaner, Alivia Onkomapa, Alivia Onkosnajper wspierające pacjentów w podejmowaniu świadomych decyzji dotyczących procesu leczenia. Fundacja broni godności chorych na nowotwory złośliwe wszędzie tam, gdzie łamane są ich prawa. Od 2010 roku przekazała chorym na raka ponad 40 milionów złotych na pokrycie nierefundowanych przez NFZ kosztów leczenia w ramach programu Alivia Onkozbiórka. Szczegółowe informacje na temat działalności i misji Onkofundacji Alivia można znaleźć pod adresem alivia.org.pl.